سلسله همایش های بین المللی کرامت انسانی

صفحه اصلی / دومین کنفرانس بین المللی حقوق کودک

افت عدالت کیفری نوجوانان در دالّ گفتمانیِ سیاست برنامه هفتم پیشرفت در بخش «زن، خانواده و جمعیت»

نویسندگان :

مهدی خاقانی اصفهانی¹

1- پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی (سمت)

کلمات کلیدی :

برنامه هفتم پیشرفت،دالّ گفتمانی سند بالادستی،جرم شناسی حقوقی انتقادی،سیاست جنایی زنان و کودکان

چکیده :

گزارش سال 2023 مجمع جهانی اقتصاد درباره شاخص جهانی شکاف جنسیتی، که ایران در رتبه 143 از 146 کشور جهان قرار گرفته، نشانگر ضرورت سیاستگذاریِ عالمانه جهت کاهش این شکاف به منظور پیشگیری از پیامدهای آن از جمله نقض حق های مختلفِ کودکان است. در برنامه‌های اول و ششم توسعه در محور زنان، در گذار از افزایش سطح سواد عمومی زنان، به ارتقای سلامت آنان و برنامه‌ ریزی برای اوقات فراغت و تربیت بدنی آنان، تا بی طرفی جنسیتی و سپس اتخاذ راهبرد معکوس حساسیت جنسیتی و سیاست تبعیض مثبت، و سپس اولویت گذاریِ توسعه مشارکت‌های فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی زنان تجربه شده است. شش برنامه قبلیِ توسعه، مبتنی بر مبانی نظریِ ناهمسو بوده و افت وخیز و پیشرفت و عقب گردِ گفتمانیِ پرنوسانی داشته است. برنامه هفتم پیشرفت (با جایگزینی بر واژۀ توسعه)، در شرایطی آغاز به اجرا می کند که زنانه شدنِ فقر، مختل شدن سمن‌های حامی زنان، مختل شدن برنامه‌های بهداشت باروری، تشدید و پیچیده ترشدنِ چالش های عرصه زنان از جمله سرپرستان خانوار، زنان آسیب دیدۀ اجتماعی، سقط جنین، مهاجرت پرستاران و زنان شاغل در دیگر مشاغل، تضاد بین نسلی، تغییرات اقلیمی و مصائب مهاجرت برای زنان و کودکان، خشونت خانگی، کودک همسری و ... ، موجب سرریزشدن بحران ها علیه زنان به کودکان و نوجوانان می گردد. سیاستگذاری جنایی جهت پیشگیری از بزه دیدگی و بزهکاری زنان، مستقیماً بر شاخص های مختلف عدالت کیفری اطفال و نوجوانان تأثیر می-گذارد. این مقاله، به روش تحلیل بین رشته ای (زبان شناسی «گرایش تحلیل گفتمان» و علوم جنایی «گرایش سیاست جنایی») با مطالعۀ انتقادی بخش «زن، خانواده و جمعیت» از متن برنامه هفتم پیشرفت ج.ا.ا. (1407- 1403)، بررسی می کند رویکرد بیشینه گرا به خصوصی‌سازی برخلاف ادعای حمایت از اقشار آسیب‌پذیر، چه صدماتی به زنان می زند و چه بحران-هایی از جنس جرایم به بار می آورَد. واگذاری صندوق‌های بازنشستگی به بخش خصوصی و افزایش پلکانی سن بازنشستگی، نشانگر بی‌توجهی به سرمایه انسانی است و از دید طیفی از نظریه های جرم شناسی از جمله نظریه های تضاد فرهنگی، واکنش اجتماعی، فعالیت های روزمره و جرم شناسیِ زیست محیطی، عدم سیاستگذاری برنامه هفتم پیشرفت درباره آموزش والدین برای تعامل با فرزندان در سنین مختلف و اکتفا به مشاوره ازدواج و طلاق، بی توجهی برنامه هفتم به دلایل افزایش ناباروری و دلایل گستردۀ کاهش جمعیت و اکتفا به برخی مشوق های افزایش جمعیت، غفلت از آموزش رایگان عمومی و مراقبت عمومی از کودکان، مرخصی خانوادگی و مشوق‌های مالیاتی، درج مواد کلی و دچار آشفتگی مفهومی و غیردقیق در موضوع اشتغال زنان و بی رغبتی برنامه به سیاستگذاری پیرامون اشتغال زنان در مشاغل غیررسمی، دورکاری و اشتغال پاره‌وقت زنان، نپرداختن به چالش های صنایع دستی در اشتغال زنان روستایی، غفلت از تلاش به کاهش مهاجرت زنان نخبه، راهبردگرایی و غفلت از سازوکارهای اجرایی برنامه نظیر عدم تعیین دقیق برنامه ها و جامع نبودن آنها، عدم تعیین دستگاه های مجری، ضعف در تنظیم ضمانت اجرای مواد، ضعف در شاخص گذاری، فقدان جامعیت در مسئله شناسی، فقدان اجماع گفتمانی در حوزه زنان و خانواده و مسائل پیرامون آن و عدم ارائه راهبرد مشخص در برنامه جهت رفع این مسئله، تکرار قوانین قبلی بدون ارائه نوآوری در این زمینه، کلی گویی و قابل تفسیر بودن مواد، عدم توجه به تمامی نهادها و دستگاه های فعال در حوزه زنان و خانواده، و سکوت درباره آسیب های فضای مجازی بر کودکان و نوجوانان، از جمله چالش های مواد بخش «زن، خانواده و جمعیت» است که موجب عدم بالندگی و توسعه انسانی زنان می گردد. دالّ گفتمانیِ «فرزندآوری و فرزندپرویِ سنّتی» نقش زن در برنامه هفتم پیشرفت است و این دالّ، زمینه ساز افت عدالت کیفری نوجوانان در پی بزه دیدگیِ مادران و دختران از این برنامۀ قابل نقد از حیث مواد 79 تا 81 می گردد.