سلسله همایش های بین المللی کرامت انسانی

صفحه اصلی / سومین کنفرانس بین المللی حقوق کودک

معیارهای مصالح کودکان در بستر ضرورت ها و تحولات

نویسندگان :

محمدمهدی مقدادی¹

1- دانشگاه مفید قم

کلمات کلیدی :

کودک،غبطه و مصلحت،معیارهای مصلحت،اقتضائات زمانی و مکانی،ولی و سرپرست

چکیده :

والدين، اوليا و سرپرستان قانونی كودك در کلیه‌ی اقدامات مالی و غیرمالی مربوط به کودکان (اعم از نگهداري و حضانت، آموزش و تربيت) مکلف به رعایت مصالح آنان می‌باشند. این امر مبتنی بر اصل مراعات مصلحت كودك است که برمباني شرعي ترديدناپذيری استوار است. از اين رو، ولي خاص يا سرپرست طفل نمي تواند به ميل و سليقه خويش هر تصميم يا تصرّفي را در مورد شئون مالي و غير مالي او انجام دهد، بلكه اختیارات او در اعمال ولايت و قيمومت، منوط خيرانديشي و رعايت غبطه و صلاح كودك است. اين مسأله در پیمان نامه حقوق كودك با عنوان منافع عاليه كودك مطرح شده است. در ماده 18 این پیمان نامه مقرر گرديده: ‌والدین و یاسرپرستان قانونی مسئولیت عمده را در مورد رشد و پیشرفت کودک به عهده دارند. اساسی‌ترین مسأله آنان (‌حفظ) منافع عالیه کودک است. هم چنان كه اين مهم در مقررات داخلي هم آمده است؛ ازجمله در مواد 1041، 1137، 1169،1184 و1241 قانون مدني و ماده 45 قانون حمايت خانواده كه مقر مي دارد: رعایت غبطه و مصلحت کودکان و نوجوانان در کلیه تصمیمات دادگاه ها و مقامات اجرایی الزامی است. اما مفهوم «مصلحت» در نظام‌های حقوقی همواره با بحث ها و ابهاماتي همراه بوده است، به ويژه آن که تعريف دقيق، جامع و ضوابط مشخصی برای آن ارائه نشده و از سوی دیگر توسعه روابط و پيشرفت علم و فناوري و پدید آمدن عرصه ها و زمينه هاي جديد، ضرورت ها و تحولاتی را دامن زده که موجب تردیدها و تاملات فراوان در اصل رعایت مصلحت کودکان را گردیده و این پرسش اساسی شکل گرفته که معيارهاي تشخيص و اجراي مصالح كودكان چیست؟ بدین سان لازم است كه در خصوص مفهوم دقیق مصلحت کودکان و معيارهاي آن در بستر ضرورت ها و تحولات تحقيق و بررسي شود تا با تبیین ضوابط و معيارهاي دقيق، قابلیت فهم، دست یازی و تطبیق پذیری در موارد و شرايط مختلف را داشته باشد و والدين، سرپرستان و متصديان امور كودك و حتي دادرسان را راهنمايي و مساعدت نمايد. این نوشتار ضمن اهتمام به این موضوع مهم، تلاش کرده بر پایه مبانی و آموزه های فقهی، رویه ها و دستاوردهای حقوقی و با در نظرگرفتن وضعیت و شرایط مختلف کودکان (از جمله سن، جنس، استعدادها و علایق)، ضرورت ها و اقتضائات زمانی و مکانی و سایر عوامل موثر، معیارهای اصلی را برای تشخیص و اجرای مصالح کودکان را در بستر ضرورت ها و تحولات بررسی و ارائه نماید.