سلسله همایش های بین المللی کرامت انسانی

صفحه اصلی / نخستین همایش بین المللی فلسفه حقوق

اجتماع‌گرایی در برابر لیبرالیسم: بررسی اصول عدالت اجتماعی در اندیشه مایکل سندل

نویسندگان :

زینب عرب میستانی¹ مهدی عرب میستانی²

1- دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج 2- دانشگاه آزاد اسلامی واحد گلبهار

کلمات کلیدی :

اجتماع‌گرایی،لیبرالیسم،فلسفه سیاسی،مایکل سندل،عدالت اجتماعی،خیر عامه

چکیده :

در تاریخ فلسفه و اندیشۀ غرب به‌فراخور زمان و فرازوفرود اندیشه‌های مختلف، عدالت مورد توجه اندیشمندان و فلاسفه بوده است. در قرن اخیر نیز رشد و گسترش لیبرالیسم، فردگرایی و محوریت مفهوم آزادی‌های فردی را به ارمغان آورده است؛ اما همچنان نبود عدالت بسیاری را می‌آزارد. از این‌رو گرایش روزافزون به‌عدالت و مکاتب عدالت‌طلب، باعث شده است تا در سه دهه آخر قرن بیستم، عدالت در کانون توجهات اندیشمندان سیاسی و فلسفی غربی قرار گیرد. در تقسیم مکاتب فلسفه سیاسی، مایکل سندل در زمره جماعت‌گرایان قرار می‌گیرد. او از جمله متفکران جماعت‌گرایی به‌شمار می‌رود که دیدگاهش برخلاف دیدگاه‌های غالب فردگرایانۀ امروزی است که از گسترش پیش‌فرض‌ها و ارزش‌های لیبرالی در جامعه ناشی می‌شود. از این‌رو این جستار تلاش می‌کند تا به روش تحلیلی، با بیان اجمالی از نگاه جماعت‌گرایانه، زمینه فهم دقیق نظرات سندل را فراهم آورده و مفهوم، مؤلفه‌ها و اصول عدالت اجتماعی را از منظر او مورد تبیین قرار دهد؟ به‌طور کلی می‌توان گفت که جماعت‌گرایان به‌تاثیر اجتماع بر فرد و هویت و حقوق او تاکید دارند. سندل نیز به‌عنوان یک متفکر جماعت‌گرا هویت انسان را مترتب بر اجتماع می‌داند. بر همین اساس عدالت او نیز مبتنی بر عضویت افراد در اجتماع‌ است و هدفش ارزشمند شمردن «خیر عامه» می‌باشد. این خیر بر زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی استوار است. سندل اجتماعی را که عدالت اجتماعی در آن در جریان است، دارای سه اثر عمده می‌داند: استحکام اجتماع و تضمین بقای آن، اشتیاق عمومی به ارزش‌ها و فضائل و نهایتاً وحدت و همبستگی هر چه بیشتر اجتماعی. سندل برای نیل به این اهداف یا آثار عمده سه راهکار را پیشنهاد می‌دهد: ایجاد زمینه گفتگوی جمعی از طریق ارتقا تعقل، سپس صحبت از خیر و سعادت جمعی و در نهایت دخالت حکومت برای دستیابی به‌فضائل برتر.