سلسله همایش های بین المللی کرامت انسانی

صفحه اصلی / نخستین همایش بین المللی فلسفه حقوق

هستی‌شناسی حمایت از حقوق بنیادین کودکان در مخاصمات از منظر اسلام و حقوق بشردوستانه بین‌المللی

نویسندگان :

محمدمهدی سیدناصری¹

1- دانشگاه ازاد اسلامی واحد امارات

کلمات کلیدی :

کودکان،اسلام،مخاصمات

چکیده :

زمینه و هدف: قرآن کریم و سیره‌ي نبوی بر لزوم حمایت از کودکان در شرایط مخاصمات مسلحانه بین‌المللی و داخلی تأکید دارند؛ لذا فقهای امامیه بر ضرورت حمایت از حقوق بنیادین کودکان در جنگ اتفاق نظر دارند. مع‌الوصف برخی از آنها مشارکت کودکان در جنگ را عامل لغو حمایت و مصونیت می‌دانند و مورد شناسائی قرار داده‌اند. در مقابل،"لا يقاتل غیر مقاتل" حمایت مشروط به عدم شرکت کودکان در جنگ را در قالب قاعده‌ی فقهی عده‌ای دیگر، کشتن کودکان را تنها در شرایط اضطراری، یعنی شرایطی که دشمن آنها را جهت مصونیت نیروها و امکانات مهم خود سپر قرار داده باشد و نیز شرایط ضرورت، یعنی شرایطی که دشمن در پناهِ کودکان به تمهید حمله مبادرت نموده و پیروزی سپاه اسلام بر آن متوقف باشد، جایز می‌دانند. در غیر این صورت، کودکان از حمایت و مصونیت و حق بر حق داشتن از حقوق اساسی کامل برخوردارند و با امعان نظر در اطلاق روایات منع قتل کودکان از نبی اکرم، درمی‌یابیم که حتی در صورت معاونت کودکان در جنگ، قتل آنها جایز نیست و موارد نادر اضطرار و ضرورت، استثنایِ بر اصل تلقی می‌گردد. حقوق بشردوستانه بین‌المللی نیز در کنوانسیون چهارگانه ژنو و پروتکل‌های الحاقی و دیگر اسناد بین‌المللی حمایت از کودکان را به اشکال متفاوت مورد پذیرش قرار داده است. حال پرسش قابل طرح این است که مفهوم کودک از منظر اسلام و حقوق بین‌الملل به چه کسی اطلاق می‌گردد؟ و ساز و کارهای حمایتی از کودکان در استیفای حقوق بنیادین خود در مخاصمات مسلحانه از منظر اسلام و حقوق بشردوستانه بین‌المللی چیست؟ روش: پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر نوع پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی است که با استفاده از منابع کتابخانه ای و بررسی طیف وسیعی از اسناد و رویه ها و سایر آثار پژوهشی، مطالب، جمع‌آوری و تحلیل شده اند. یافته‌ها و نتایج: در شاخه‌ای از دانش حقوق با عنوان حقوق بشر دوستانه، مراد از حقوق بشر دوستانه مقرراتی است که هدف آن، تعیین حقوق ابنای بشر در زمان جنگ و محدودیت‌های نظامی در اثنای مخاصمات مسلحانه است. در این جستار به اجمال و اختصار، مبانی، ادله و سازوکارهای حقوق بنیادین کودکان و حمایت از آنان در حقوق بشردوستانه اسلامی و اسناد بین‌المللی با نگاهی ژرف تحلیل و تبیین می‌گردد. بنابراین فلسفه‌ی حقوق بشردوستانه اسلامی و حقوق بشردوستانه بین‌المللی و کنوانسیون حقوق کودک ملل متحد دارای اشتراکاتی بوده و حمایت از حقوق اساسی کودک را به عنوان یک اصل مسلّم حقوقی مورد پذیرش و تأکید قرار داده‌اند.