سلسله همایش های بین المللی کرامت انسانی

صفحه اصلی / نخستین همایش بین المللی فلسفه حقوق

دامنۀ هنجاری جرم در ترازوی نظریۀ حق و حقوق طبیعیِ ارسطویی

نویسندگان :

کامران محمودیان اصفهانی¹

1- استادیارگروه حقوق، واحد خمینی شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.

کلمات کلیدی :

ارسطو،حقوق طبیعی،جرم

چکیده :

رهیافت حقوق طبیعی ارسطو و همچنین قرائت ارسطویی از منشأ طبیعی یا قراردادی‌بودن جرم مبهم است. ارسطو از یک‌سو همۀ حقوق را طبیعی می‌داند و از سوی دیگر با تمایز قراردادن میان طبیعی و قراردادی، ذهن ما را به این سمت هدایت می‌کند که منشأ بعضی از جرائم طبیعی و برخی دیگر قراردادی هستند. قرائت اخیر نمی‌تواند مفهوم جرم را در یک چارچوب حقوق طبیعی در خود جای دهد؛ زیرا در خوانش قراردادی‌بودن ماهیت جرم، حقوق طبیعی به معنی خاص کلمه یعنی تغییرناپذیری آن نفی می‌شود. به‌هرروی سخن ارسطو در این باب اسرارآمیز و ظاهراً متناقض جلوه می‌کند و به همین دلیل باید قرائت ارسطویی از حقوق طبیعی را تفسیر کرد. پرسش اصلی این است که میان خیر (شکوفایی) به‌عنوان مؤلفۀ اصلی فلسفۀ اخلاق ارسطویی و حق بر خودهدایتی چه رابطه‌ای برقرار است. چگونه شکوفایی انسان در قالب پاسداشت حق‌های فردی می‌تواند محقق شود؟ به نظر ما، نظریۀ حق به‌عنوان یکی از گزاره‌های حقوق بشری می‌تواند از مانع جرم‌انگاری قانونگذاری در حوزۀ رذایل شخصی شود.