سلسله همایش های بین المللی کرامت انسانی

صفحه اصلی / دومین کنفرانس بین المللی حقوق کودک

ضرورت سنجی تقنین در حوزه رحم جایگزین در نظام حقوقی ایران

نویسندگان :

محمود عباسی¹ فلور قاسم زاده لیاسی² میثم کلهرنیاگلکار³

1- انستیتو اخلاق زیستی و حقوق سلامت؛ اندیشکده بین المللی کرامت انسانی. 2- انستیتو اخلاق زیستی و حقوق سلامت. 3- انستیتو اخلاق زیستی و حقوق سلامت؛ اندیشکده بین المللی کرامت انسانی.

کلمات کلیدی :

کمک باروری،رحم جایگزین،خلأ قانونی،چالش های حقوقی،ضرورت تقنینی

چکیده :

زمینه و هدف: در پرتو پیشرفت‌های نوین زیست‌پزشکی، روش‌های کمک باروری از جمله رحم جایگزین به‌عنوان یکی از راهکارهای مؤثر فرزندآوری برای زوجین نابارور شناخته شده است. این پژوهش به بررسی موضع نظام فقهی و حقوقی در رابطه با رحم جایگزین در ایران می پردازد و خلأهای قانونی و چالش‌های برخاسته از آن را بررسی می‌کند. روش: پژوهش حاضر به‌صورت کیفی و با استفاده از تحلیل محتوای قوانین موجود و فتاوی فقهای معاصر انجام شده است. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهند برخلاف قانونی شدن اهدای جنین در سال 1382، هنوز قانونی مشخص در رابطه با رحم جایگزین تصویب نشده است. این موضوع به رغم تأیید اکثریت فقهای معاصر، مغفول مانده و زمینه بروز چالش‌های حقوقی و اخلاقی از جمله مسائل مرتبط با جواز عمل، محدوده و شرایط اجرای آن، ماهیت و آثار قرارداد رحم جایگزین به ویژه در فرض سکوت قرارداد فی مابین، وضعیت نسب کودک، مسائل مرتبط با صدور شناسنامه، و چگونگی مسئولیت‌های حقوقی در صورت نقض قرارداد را در این زمینه فراهم آورده است. نتیجه‌گیری: فقدان قوانین مشخص در زمینه رحم جایگزین منجر به تشتت آراء و ایجاد مشکلات حقوقی و اجتماعی در اجرای این روش شده است. این در حالی است که از یک سو اکثریت فقهای معاصر، رأی به جواز بارداری در این فرض داده اند و از سویی دیگر مسائل معتنابه حقوقی و چالش های پیچیده فرا روی بکارگیری روش رحم جایگزین خاصه از حیث ماهیت و آثار آن، و ارتباط این مسئله با حقوق شخصیه و مآلاً مفاهیم نظم عمومی و اخلاق حسنه، ضرورت تصویب قانونی که ضمن تجویز کلی این عمل، به تبیین حدود و ثغور و شرایط فرزندآوری با استفاده از رحم جایگزین بپردازد را بیش از پیش آشکار می سازد.