سلسله همایش های بین المللی کرامت انسانی

صفحه اصلی / نخستین همایش بین المللی فلسفه حقوق

فلسفه کرامت انسانی با نگاهی به رویکردهای انسان گرایانه اسلامی

نویسندگان :

محمدهادی طلعتی¹

1- حوزه علمیه قم/مرکز پژوهشی مجد شیراز

کلمات کلیدی :

کرامت انسانی،عقلانیت،انسان گرایی،آموزه های اسلامی-قرآنی،سعه وجودی انسان

چکیده :

فلسفه کرامت انسانی با نگاهی به رویکردهای انسان گرایانه اسلامی نگارنده: محمدهادی طلعتی انسان گرایی یا اومانیسم نگرشی است غربی که انسان را در مرکز تاملات خود قرار می دهد و اصالت را به رشد و شکوفایی انسان می دهد . ریشه های تاریخی این نگرش هر چند به قرن 14 میلادی و دوره رنسانس غرب باز می گردد اما از قرن هیجدهم تا به امروز رشد روز افزونی داشته و به شیوه های گوناگون و در عرصه های مختلف زندگی بشری نمود پیدا کرده است. در عرصه دینی ، این نگرش بیشتر به سه صورت انسان گرایی دینی (مسیحی) ، انسان گرایی دین ستیز (الحادی) و انسان گرایی دین گریز و سکولار نمود پیدا کرده و در دوران معاصرنهایتا انسان گرایی سکولار وجهه غالب و حاکم تمدن غربی گردیده است . انسان گرایی سکولار امروزه در تار و پود جوامع غربی نفوذ کرده و تمام عرصه های فرهنگی ، سیاسی ، اقتصادی و اجتماعی غرب را در نوردیده است و در بعد دینی ، دین را به حاشیه رانده است . به طور کلی انسان گرایی دوران معاصر هرچند بیشتر جنبه ی دنیوی گرا (سکولاریسم) داشته و با ادیان توحیدی چندان مسامحت ندارد؛ ولی با این همه در مقام تطبیق و مقایسه، نقاط وفاق و سازگاری قابل مشاهده و واکاوی است. یکی از نقاط وفاق، که امروزه بحثهای مهمی درباره آن صورت گرفته مسئله «کرامت انسانی» است که مورد توجه تمامی انسان گرایان (اومانیست ها) با تمام شقوق آن – که در بالا ذکر گردید – قرار گرفته است؛ اما باید دانست که تعبیر و تفسیر کرامت انسانی از دیدگاه انسان گرایان دینی، دین ستیز و دین گریز بسیار متفاوت است که در جای خود نیاز به بررسی های مختلف دارد. نوشتار حاضر، با اعتقاد به اینکه در متون ادیان ابراهیمی و بویژه دین اسلام رویکردهای انسان گرایانه وجود داشته و قابل کاوش و بررسی است، به رشته تحریر درآمده و مسئله کرامت انسانی را نقطه ثقل تاملات خود قرار خواهد داد. بر این اساس، طبق آموزه های اسلامی، انسان مخاطب به خطاب «لقد کرمنا بنی آدم» است که ویژگی ممتازی به انسان بخشیده و بسا ویژگیهای دیگری همچون خلیفه اللهی، امانت دار الهی، مسجود فرشتگان و معلم فرشتگان شدن در ذیل کرامت انسانی قابلیت تعریف مجدد داشته باشد. به هر روی در این جستار، تلاش می شود ابعاد مختلف کرامت انسانی (شامل کرامت به مثابه عقلانیت، کرامت به حسب سعه وجودی، و کرامت به حسب تمام ابعاد وجودی) با نگاهی تفسیری و فلسفی و با رویکردی انسان گرایانه واکاویده شود؛ و زمینه ای برای دستیابی به یک قاعده عقلیه و بلکه نقلیه (فقهیه) برای کرامت انسانی فراهم آورد. اصطیاد چنین قاعده ای از قرآن کریم و آوردن مویدات عقلی و فلسفی برای این قاعده، زمینه را برای مبنا قراردادن کرامت انسانی در استنباطات فقهی و حقوقی فراهم می آورد. کلید واژه ها: کرامت انسانی، عقلانیت، سعه وجودی انسان، انسان گرایی، آموزه های اسلامی-قرآنی