سلسله همایش های بین المللی کرامت انسانی

صفحه اصلی / سومین کنگره بین المللی حقوق سلامت ( حقوق تغذیه و امنیت غذایی )

مبانی حقوقی مداخله دولت در تنظیم بازار مواد غذایی در شرایط بحران

نویسندگان :

آرام عباسپورجلالی¹

1- موسسه آموزش عالی رشدیه تبریز

کلمات کلیدی :

تنظیم بازار،امنیت غذایی،حق بر غذا،شرایط بحران

چکیده :

زمینه و هدف: امنیت غذایی از حقوق بنیادین بشر و یکی از مؤلفه‌های اصلی توسعه پایدار محسوب می‌شود. در نظام حقوقی ایران، علی‌رغم تأکید قانون اساسی بر تأمین نیازهای اساسی شهروندان، سازوکارهای حقوقی مشخص و یکپارچه‌ای برای مداخله دولت در تنظیم بازار مواد غذایی، به‌ویژه در شرایط بحرانی مانند تحریم، خشکسالی، یا همه‌گیری بیماری‌ها وجود ندارد. هدف این پژوهش، بررسی مبانی حقوقی مداخله دولت در بازار مواد غذایی در شرایط بحران و تحلیل نقاط قوت و ضعف این مداخلات در چارچوب قوانین موجود است. روش‌ها: این مطالعه به شیوه توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. اسناد حقوقی داخلی، از جمله قانون اساسی، قوانین عادی، مقررات موضوعه، و مصوبات نهادهای اجرایی، مورد بررسی قرار گرفته و از روش تحلیل محتوا برای ارزیابی نقش حقوقی دولت در تنظیم بازار غذا استفاده شده است. یافته‌ها: نتایج بررسی نشان می‌دهد که قوانین موجود، هرچند در برخی موارد به دولت اختیار مداخله در بازار غذا را داده‌اند، اما فاقد انسجام، پیش‌بینی‌پذیری و چارچوب حقوقی روشن هستند. در عمل، نهادهایی مانند وزارت جهاد کشاورزی، وزارت صمت و ستاد تنظیم بازار، ابزارهایی همچون قیمت‌گذاری، واردات اضطراری و توزیع سهمیه‌ای را به کار می‌برند، اما این اقدامات به دلیل فقدان پشتوانه حقوقی منسجم و سیاست‌گذاری بلندمدت، با چالش‌هایی چون نارضایتی تولیدکنندگان، تبعیض در توزیع و فساد اداری مواجه‌اند. نتیجه‌گیری: برای تقویت نقش دولت در تأمین امنیت غذایی به‌ویژه در شرایط بحران، لازم است چارچوب حقوقی روشنی با تأکید بر عدالت غذایی، پایداری عرضه و رعایت حقوق مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان تدوین گردد. پیشنهاد می‌شود تدوین یک قانون جامع با محوریت «حق بر غذا» و پیش‌بینی سازوکارهای قانونی برای مداخلات دولتی در شرایط ویژه، در دستور کار سیاست‌گذاران و قانون‌گذاران قرار گیرد.