سلسله همایش های بین المللی کرامت انسانی

صفحه اصلی / نخستین همایش بین المللی فلسفه حقوق

حقوق، پساانسان‌گرایی و فناوری: تحلیل تطبیقی نظریات یورگن هابرماس، فرانسیس فوکویاما و برونو لاتور

نویسندگان :

شایان حاضری¹ سامان حاضری²

1- دانشگاه تبریز 2- دانشگاه تبریز

کلمات کلیدی :

پساانسان‌گرایی،فناوری،یورگن هابرماس،فرانسیس فوکویاما،برونو لاتور،اخلاق

چکیده :

زمینه و هدف: با پیشرفت فناوری‌های نوین، به‌ویژه در حوزه‌های زیست‌فناوری، هوش مصنوعی و رباتیک، مرزهای سنتی میان انسان و تکنولوژی به چالش کشیده شده‌اند. این تحولات نه تنها به بازتعریف مفاهیم اخلاقی و فلسفی درباره انسانیت منجر شده‌اند، بلکه پیامدهای مهمی برای حقوق و عدالت اجتماعی نیز به همراه داشته‌اند. مقاله حاضر به بررسی تطبیقی نظریات یورگن هابرماس، فرانسیس فوکویاما و برونو لاتور می‌پردازد تا به تحلیل چگونگی مواجهه حقوق با مسائل پساانسان‌گرایی و فناوری بپردازد. هدف این مقاله تبیین تأثیر فناوری‌های نوین بر حقوق فردی و اجتماعی و ارزیابی دیدگاه‌های متنوع این سه متفکر معاصر است. روش‌ها: در این مقاله از روش تحلیلی-تطبیقی استفاده شده است. ابتدا نظریات هابرماس در زمینه اخلاق گفت‌وگویی و نگرانی‌های او از پیامدهای اخلاقی زیست‌فناوری بررسی می‌شود. سپس دیدگاه‌های فوکویاما درباره حفظ انسانیت و چالش‌های پیش‌روی حقوق بشر در عصر پساانسان‌گرایی تحلیل می‌شود. در ادامه، نظریه برونو لاتور درباره رابطه انسان و تکنولوژی و چگونگی تعامل نظام‌های حقوقی با شبکه‌های پیچیده انسانی-غیربشری بررسی می‌شود. مقایسه تطبیقی این دیدگاه‌ها به فهم تأثیرات حقوقی و فلسفی این مسائل کمک می‌کند. یافته‌ها: تحلیل‌ها نشان می‌دهند که هابرماس با تأکید بر جنبه‌های اخلاقی و ارزش‌های مشترک انسانی، بر لزوم محدودسازی فناوری‌های زیستی تأکید دارد، در حالی که فوکویاما نگران است که این فناوری‌ها به تضعیف حقوق بشر و فروپاشی اخلاق جهانی منجر شوند. از سوی دیگر، لاتور با رویکردی شبکه‌ای، تعاملات انسان و تکنولوژی را غیرقابل تفکیک می‌داند و معتقد است که حقوق باید به نحوی بازتعریف شود که این رابطه متقابل را در بر بگیرد. این تفاوت‌ها نشان‌دهنده پیچیدگی‌های حقوقی در مواجهه با پساانسان‌گرایی و فناوری‌های نوظهور است. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که هرچند هابرماس و فوکویاما بر حفظ مرزهای انسانیت در برابر فناوری‌های نوین تأکید می‌کنند، دیدگاه لاتور فرصت‌هایی برای بازتعریف حقوق و قوانین در دنیایی پساانسان‌گرا ارائه می‌دهد. با توجه به این دیدگاه‌ها، نظام‌های حقوقی باید ضمن حفظ ارزش‌های انسانی، به نحوی تحول یابند که قادر به تطبیق با تغییرات ناشی از فناوری‌های نوین باشند.