سلسله همایش های بین المللی کرامت انسانی

صفحه اصلی / سومین کنگره بین المللی حقوق سلامت ( حقوق تغذیه و امنیت غذایی )

احتکار در فقه شیعه و تأثیرات آن بر امنیت غذایی: تحلیل دیدگاه‌های فقهی و نقش نظام حقوقی ایران

نویسندگان :

محمود اکبری¹ میثم شعیب² احمد امی³

1- دانشگاه آیت الله بروجردی 2- دانشگاه فردوسی مشهد 3- دانشگاه آزاد اسلامی تهران جنوب

کلمات کلیدی :

احتکار،امنیت غذایی،فقه شیعه،نظام حقوقی ایران،تسعیر،قاعده لاضرر

چکیده :

احتکار در فقه شیعه، به‌عنوان انباشت کالاهای ضروری با نیت سودجویی و ایجاد فشار بر جامعه، از موضوعات محوری است که با امنیت غذایی پیوند عمیقی دارد. بیان مسئله این پژوهش، تحلیل حکم فقهی احتکار و تأثیر آن بر دسترسی عادلانه به مواد غذایی در چارچوب فقه شیعه است، به‌ویژه در شرایطی که این عمل به کمبود و گرانی منجر می‌شود. ضرورت تحقیق از جایگاه امنیت غذایی به‌عنوان یک اصل فقهی و اجتماعی و نیاز به مقابله با چالش‌های احتکار در جامعه اسلامی ناشی می‌شود. هدف این مطالعه، بررسی دیدگاه‌های فقهی درباره احتکار، شرایط تحقق حرمت آن و ارائه راهکارهایی برای حفظ امنیت غذایی است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و بر اساس متون فقهی، روایات اسلامی و تحلیل‌های حقوقی انجام شده است. نتایج نشان می‌دهد که فقهایی چون ابن‌ادریس، شیخ طوسی و علامه حلی، احتکار را در صورت ضرر به جامعه، بر اساس قاعده «لاضرر» و روایات، حرام دانسته‌اند، هرچند برخی مانند شیخ مفید حرمت را مشروط به شرایط خاص می‌دانند. احتکار با ایجاد اختلال در عرضه غذا، امنیت غذایی را تهدید می‌کند و نظام حقوقی ایران نیز با جرم‌انگاری آن، اقداماتی انجام داده، اما ناکارآمدی‌های اجرایی مانع موفقیت کامل است. پژوهش بر ضرورت تقویت نظارت، اصلاح قوانین و دخالت حاکم در شرایط بحرانی برای تنظیم بازار تأکید دارد. این مطالعه نقش فقه شیعه را در حفاظت از امنیت غذایی برجسته می‌کند و راهکارهایی برای کاهش آثار سوء احتکار پیشنهاد می‌دهد.