سلسله همایش های بین المللی کرامت انسانی

صفحه اصلی / ششمین کنگره بین المللی حقوق پزشکی

دسترسی برخط قضات کیفری به داده های سلامت مراکز درمانی؛ ارزیابی از منظر جرم شناسیِ پزشکی

نویسندگان :

مهدی خاقانی اصفهانی¹

1- پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی (سمت)

کلمات کلیدی :

حقوق سلامت مجرمان،نظارت سراسربین کیفری،بازپروریِ امنیت گرایانه،سامانه های اطلاعات سلامت،جرم شناسی پزشکی

چکیده :

نگرانی حقوق بشری پیرامون نقض حقوق سلامت متهمان و محکومان، از حدّ اکتفا به مفاد کنوانسیون سازمان ملل علیه شکنجه و و قواعد حداقل رفتار با زندانیان (قواعد ماندلا) و اسناد مرتبط فراتر رفته و خشونت نرم در قالب اقتدارگراییِ پزشکی از طریق سوءاستفاده نهادهای حاکمیت از جمله مراجع انتظامی و قضایی از داده های پرونده سلامت متهمان و حتی شاکیان، در کانون توجه کیفرشناسان، سیاستگذاران جنایی و پژوهشگران حقوق سلامت قرار گرفته است. به رغم استنادناپذیری ادلۀ تحصیل شده از دام گستری و دیگر طرق نامشروع، پیوند «جرم شناسی پزشکی» به «جرم شناسی حقوقیِ انتقادی» منظر انتقادیِ نوپدیدی را برساخت می کند که می تواند مبانی مقرراتِ دسترسیِ برخطِ قضات کیفری به پایگاه های اطلاعاتیِ مراکز درمانی را از کلان منظرِ سیاست جنایی نقد کند. به رغم فایده مندی دسترسی برخطِ قضات کیفری به این داده ها جهت حسن استفاده از نهادهای ارفاقی در کیفرگزینی، احراز مسئولیت کیفری، روایی سنجیِ پرونده شخصیت متهم، اتخاذ تصمیم درباره عدم تحمل کیفر در دیگر امور قضاییِ مرتبط با وضعیت سلامت تن و روان اصحاب دعاوی کیفری، تحدید اختیارات قضایی در دسترسی به اطلاعات پرونده سلامت شهروندان افزون به اتکا به مبانی حقوق اساسی، حقوق بشر و فلسفه کیفری، از پیدایی چالش جدید در تعاملات پرتنش حقوق کیفری و حقوق سلامت می کاهد. سند تحوا و تعالی قضایی (1403) با تصریح به راهبرد «توسعه امکان استعلام برخط قضات از پایگاه های اطلاعاتی مراجع حاکمیتی از قبیل مکان یابی مخابراتی، اطلاعات بانکی، تصاویر دستگاه های خودپرداز، مراکز درمانی و ترددهای شهری (مرکز آمار و فناوری اطلاعات، دادستانی کل کشور، دادگستری استان ها» به عنوان یکی از اهداف میان مدت قوه قضائیه (لازم الاجرا تا پایان سال 1404)، مقالۀ حاضر را به تحلیل انتقادی این راهبرد از حیث فقدان بسترهای امینت داده و نحوه استناد به داده ها و مخاطرات آن از جهت گسترش شبکه کنترل کیفری در پوشش اصلاح و درمان رهنمون شد.