سلسله همایش های بین المللی کرامت انسانی

صفحه اصلی / سومین کنفرانس بین المللی حقوق کودک

تأثیر تغییرات اقلیمی و بحران‌های زیست‌محیطی بر حق بقا و رشد کودکان: تحلیل حقوقی و سیاست‌گذاری

نویسندگان :

محمدمهدی سیدناصری¹

1- پژوهشگر مرکز تحقیقات اخلاق و حقوق پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران

کلمات کلیدی :

حق بقا،تغییرات اقلیمی،بحران زییست محیطی،حقوق کودکان

چکیده :

زمینه و هدف: تغییرات اقلیمی و بحران‌های زیست‌محیطی از چالش‌های جدی و رو به افزایش در جهان معاصر هستند که پیامدهای گسترده‌ای بر جوامع انسانی، به‌ویژه گروه‌های آسیب‌پذیر مانند کودکان، دارند. کودکان به دلیل وابستگی بیشتر به محیط زیست، حساسیت بالاتر جسمی و ذهنی و محدودیت در توانایی‌های سازگاری، بیشتر از بزرگسالان در برابر اثرات منفی این تغییرات آسیب‌پذیر هستند. حق بقا و رشد کودکان که در اسناد بین‌المللی همچون کنوانسیون حقوق کودک و میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به رسمیت شناخته شده، به‌طور مستقیم و غیرمستقیم از تغییرات اقلیمی متأثر می‌شود. این پژوهش با هدف بررسی تأثیرات تغییرات اقلیمی و بحران‌های زیست‌محیطی بر حق بقا و رشد کودکان، تحلیل تعهدات حقوقی دولت‌ها و بررسی سیاست‌گذاری‌های ملی و بین‌المللی در این زمینه انجام شده است. پرسشی که این پژوهش بدان می‌پردازد این است که چگونه می‌توان از منظر حقوقی و سیاست‌گذاری، حق بقا و رشد کودکان را در برابر تهدیدات ناشی از تغییرات اقلیمی و بحران‌های زیست‌محیطی تضمین کرد؟ روش: روش پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و داده‌ها از طریق تحلیل اسناد بین‌المللی، بررسی مطالعات موردی، گزارش‌های سازمان‌های بین‌المللی مانند یونیسف، سازمان جهانی بهداشت و برنامه محیط زیست ملل متحد و مصاحبه با کارشناسان حوزه حقوق کودک گردآوری شده است. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تغییرات اقلیمی به‌واسطه تشدید بحران‌های غذایی، کمبود منابع آبی، گسترش بیماری‌های عفونی، افزایش بلایای طبیعی و آلودگی‌های زیست‌محیطی، به‌طور قابل‌توجهی بر سلامت جسمی و روانی کودکان تأثیر می‌گذارد. تحلیل حقوقی پژوهش بر اساس اصول اسناد بین‌المللی نشان می‌دهد که دولت‌ها مکلف به تضمین حق بقا و رشد کودکان و اتخاذ تدابیر پیشگیرانه و سازگارانه در برابر پیامدهای تغییرات اقلیمی هستند. با این حال، در بسیاری از کشورها، ضعف سیاست‌گذاری‌های ملی، فقدان برنامه‌های جامع حمایتی، نابرابری‌های اقتصادی و عدم دسترسی کافی به اطلاعات علمی، موجب نقض این حقوق شده است. در سطح بین‌المللی نیز، هرچند اقداماتی برای کاهش آثار تغییرات اقلیمی و حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر صورت گرفته، اما عدم اجرای کامل تعهدات بین‌المللی، نابرابری‌های جهانی و ملاحظات سیاسی، کارایی این اقدامات را کاهش داده است. نتیجه‌گیری: نتیجه‌گیری پژوهش نشان می‌دهد که تضمین حق بقا و رشد کودکان در مواجهه با تغییرات اقلیمی، نیازمند رویکردی جامع، همکاری‌های بین‌المللی، اجرای تعهدات حقوقی، سیاست‌گذاری‌های هوشمندانه و آگاه‌سازی عمومی است. پیشنهاد می‌شود دولت‌ها با تدوین و اجرای برنامه‌های ملی مبتنی بر عدالت اقلیمی، تقویت زیرساخت‌های بهداشتی، آموزشی و تغذیه‌ای کودکان، بهبود تاب‌آوری جوامع آسیب‌پذیر و مشارکت کودکان در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با تغییرات اقلیمی، به تضمین حقوق آنان در این زمینه بپردازند. در سطح بین‌المللی نیز باید از طریق تقویت همکاری‌های چندجانبه، تأمین مالی کشورهای در حال توسعه، حمایت از تحقیقات علمی و به‌کارگیری فناوری‌های نوین، به کاهش آثار تغییرات اقلیمی بر کودکان کمک شود.