سلسله همایش های بین المللی کرامت انسانی

صفحه اصلی / دومین کنفرانس بین المللی حقوق کودک

حق بر حیات و حق بر سلامت به عنوان حقوق بنیادین رویان

نویسندگان :

محمود عباسی¹ حسین خالق پرست² احسان آقامحمد آقایی³

1- انستیتو اخلاق زیستی و حقوق سلامت؛ اندیشکده بین المللی کرامت انسانی. 2- مدیر گروه حقوق بیمه سلامت مرکز تحقیقات اخلاق و حقوق پزشکی 3- مرکز تحقیقات اخلاق و حقوق پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

کلمات کلیدی :

رویان،کودک،کرامت انسانی،حقوق بنیادین

چکیده :

زمینه و هدف: رویان مرحله ای از جنینی است که از حدود هفته سوم بارداری تا هفته هشتم بارداری ادامه می یابد یا آنکه ممکن است با روش آزمایشگاهی خارج از رحم بیولوژیک به منظور جایگزینی بعدی در رحم یا بهره برداری های دیگر، ایجاد شود. از جمله مهمترین چالش های اخلاقی و حقوقی در مورد رویان حقوق او به عنوان یک انسان، کودک یا موجودی مستقل است. این مطالعه ضمن مقایسه رویان با انسان از حیث کرامت و ارزشمندی، به امکان سنجی احراز حق بر حیات و حق بر سلامت به عنوان حقوق بنیادین رویان می پردازد. روش: پژوهش حاضر به صورت توصیفی- تحلیلی و با استفاده از داده های کتابخانه ای و نظریات مطروحه در خصوص موضوع، به انجام خواهد رسید. یافته ها: تلقی رویان به عنوان موجودی دارای کرامت و ارزش منجر به پذیرش حق حیات و سلامت او به عنوان حقی بنیادین خواهد شد. در حقوق داخلی، جنین نیز به مثابه کلیه شهروندان از حقوق انسانی برخوردار است و به همین واسطه سقط و آسیب‌رسانی به او پیامد کیفری به دنبال خواهد داشت، به طوری که برای جنایت بر جنین ولو این‌که به نحو غیر عمد صورت گیرد، در قانون مجازات اسلامی (فصل هفتم قانون، مواد 716 الی 721)، مسؤولیت کیفری و ضمانت اجرای دیه در نظر گرفته شده است. در میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، قاعده‌ای درج گردیده است که از نظر برخی، انعکاس به رسمیت‌شناختن جنین به عنوان عضو جامعه انسانی و ایجاد تکلیف برای حمایت از حق ذاتی حیات وی می‌باشد. بر این اساس، تلویح بند 5 ماده 6 میثاق، حکم اعدام مادر را هنگامی که زندگی جنین به واسطه آن در مخاطره است، قابل اجرا نمی‌داند. نتیجه گیری: حقوق بنیادین جنین و رویان، تا حدی وام‌گرفته از حقوق بنیادین کودک و حقوق ذاتی کلیه افراد بشری است. لذا در بادی امر، شخصیت جنین و کرامت آن را در بدو شکل‌گیری می‌توان تصدیق کرد، لیکن حقیقت آن است که نمی‌توان تدریج در تکوین جنین و نسبت آن را با شخصیت وی نادیده انگاشت. در واقع یک چالش محوری مطرح می شود و آن اینکه ارزش و کرامتی که برای رویان وجود دارد به واسطه استعداد انسانی (انسان یا کودک بالقوه) او است یا فی نفسه و مستقلاً می توان او را به اعتبار حیاتی که دارد انسان یا به عبارت دیگر کودک تلقی کرد (انسان بالفعل)؟ بدیهی است در هر دو فرض کرامت رویان ثابت است اما مقیاس و میزان آن محل اختلاف خواهد بود. قضاوت پیرامون این امر آثار قابل توجهی در مسائلی نظیر آزمایش ها و تحقیقات جنینی خواهد داشت.